1. Tổng quan về di tích Vương Triều Mạc và ý nghĩa lịch sử
1.1. Vương triều Mạc – Từ hình thành đến dấu ấn trong lịch sử Việt Nam
Vương triều Mạc được thành lập năm 1527 bởi Mạc Đăng Dung, sau khi ông lên ngôi và đặt quốc hiệu là Đại Việt. Trong suốt 65 năm tồn tại, nhà Mạc đã tiến hành nhiều cải cách về giáo dục, duy trì thi cử đều đặn với hơn 20 khoa thi và đào tạo hàng trăm tiến sĩ. Những thành tựu này được phản ánh rõ nét qua di tích Vương Triều Mạc tại Dương Kinh.
Dương Kinh được lựa chọn làm kinh đô thứ hai bên cạnh Thăng Long, giữ vai trò chiến lược về quân sự và kinh tế. Khu vực này nằm gần biển, thuận lợi cho giao thương và phòng thủ, thể hiện tầm nhìn chiến lược của nhà Mạc trong bối cảnh đất nước nhiều biến động.
Dấu ấn của vương triều Mạc còn thể hiện qua tư duy khoan dung, trọng hiền tài và phát triển văn hóa. Những giá trị đó ngày nay vẫn được kế thừa và giới thiệu thông qua di tích Vương Triều Mạc, giúp du khách hiểu rõ hơn về một triều đại từng gây nhiều tranh luận trong lịch sử.
1.2. Quần thể lịch sử được vinh danh quốc gia đặc biệt
Di tích Vương Triều Mạc được Thủ tướng Chính phủ công nhận là di tích quốc gia đặc biệt theo quyết định ban hành năm 2021. Đây là sự ghi nhận cho giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc tiêu biểu của quần thể di tích gắn với một vương triều trong lịch sử Việt Nam.
Việc xếp hạng này không chỉ nâng cao vị thế của di tích Vương Triều Mạc mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho công tác bảo tồn, trùng tu và phát huy giá trị di sản. Nhiều hạng mục trong khu di tích đã được đầu tư chỉnh trang, mở rộng không gian đón tiếp và trưng bày tư liệu lịch sử.
Di tích Vương Triều Mạc nhìn từ trên cao. (Nguồn: Báo Lao Động)
Ở góc độ đương đại, di tích Vương Triều Mạc trở thành điểm đến quan trọng trong các chương trình giáo dục lịch sử, tham quan học tập và du lịch trải nghiệm. Đây là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, góp phần lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống tới thế hệ trẻ.
2. Khám phá các điểm chính trong quần thể di tích Vương Triều Mạc
2.1. Từ đường họ Mạc
Từ đường họ Mạc là hạng mục trung tâm trong di tích Vương Triều Mạc, nơi thờ phụng các vị vua và danh nhân dòng họ Mạc. Công trình được xây dựng theo kiến trúc truyền thống, sử dụng gỗ lim, mái ngói cổ và hệ thống cột kèo chạm khắc tinh xảo.
Khu từ đường họ Mạc. (Nguồn: Báo Lao Động)
Bên trong từ đường lưu giữ nhiều bài vị, hoành phi, câu đối cổ có giá trị lịch sử cao. Các họa tiết trang trí như rồng, phượng thể hiện quyền uy và tư tưởng vương quyền đặc trưng của thời Mạc.
Không gian từ đường mang tính trang nghiêm, là nơi tổ chức các nghi lễ tưởng niệm quan trọng, đồng thời giúp du khách hiểu rõ hơn về truyền thống gia tộc và vai trò lịch sử của nhà Mạc.
2.2. Khu tưởng niệm các vua nhà Mạc
Khu tưởng niệm các vua nhà Mạc được xây dựng với quy mô lớn trong quần thể di tích Vương Triều Mạc, gồm nhà bia, sân hành lễ và không gian thờ tự chính. Tổng thể kiến trúc được bố trí hài hòa với cảnh quan tự nhiên xung quanh.
Điểm nhấn đặc biệt tại đây là bảo vật quốc gia Định Nam đao, biểu tượng cho sức mạnh quân sự và quyền lực của triều Mạc. Bảo vật này thu hút sự quan tâm lớn của giới nghiên cứu và du khách khi đến tham quan.
Không gian khu tưởng niệm mang tính giáo dục cao, thường được lựa chọn làm địa điểm tổ chức các hoạt động tưởng niệm, dâng hương và sinh hoạt văn hóa truyền thống.
2.3. Chùa Trà Phương
Chùa Trà Phương là một thành phần quan trọng trong quần thể di tích Vương Triều Mạc, gắn bó mật thiết với đời sống tôn giáo và tư tưởng Phật giáo thời Mạc. Ngôi chùa được xây dựng trên khu đất cao, có bố cục truyền thống gồm tam quan, tiền đường và thượng điện, tạo nên không gian tu hành thanh tịnh, hài hòa với cảnh quan làng quê Dương Kinh.
Bàn thờ dâng hương trong chùa Trà Phương. (Nguồn: Sưu tầm)
Trong lịch sử, Phật giáo dưới triều Mạc được coi trọng và phát triển mạnh mẽ, thể hiện qua việc trùng tu nhiều chùa chiền, trong đó có chùa Trà Phương. Các bia ký và dấu tích kiến trúc cho thấy chùa từng là nơi sinh hoạt tôn giáo, học tập kinh điển Phật giáo của tăng ni trong vùng.
Ngày nay, chùa Trà Phương vừa là điểm hành hương của người dân địa phương, vừa góp phần hoàn thiện bức tranh văn hóa đa tầng của di tích Vương Triều Mạc, giúp du khách hiểu rõ hơn mối quan hệ giữa triều đình, Phật giáo và đời sống cộng đồng.
2.4. Chùa Nhân Trai và đền
Chùa Nhân Trai và đền thờ liên quan nằm trong không gian mở rộng của di tích Vương Triều Mạc, mang giá trị tiêu biểu về tín ngưỡng và mỹ thuật thời Mạc. Công trình có quy mô vừa phải nhưng nổi bật bởi các chi tiết kiến trúc mang phong cách thế kỷ 16, đặc biệt là hệ thống tượng thờ và hoa văn trang trí.
Các cổ vật được phát hiện tại khu vực chùa Nhân Trai như chân đèn, bát hương và mảnh gốm men cho thấy sự phát triển của nghệ thuật thủ công dưới triều Mạc. Những di sản này giúp bổ sung tư liệu quý giá cho việc nghiên cứu di tích Vương Triều Mạc và đời sống tín ngưỡng đương thời.
Sự kết hợp giữa chùa và đền trong cùng không gian thể hiện tư duy dung hòa Nho giáo, Phật giáo và tín ngưỡng dân gian, một đặc điểm nổi bật của văn hóa triều Mạc. Đây cũng là điểm nhấn khiến du khách cảm nhận rõ chiều sâu văn hóa khi tham quan quần thể di tích.
3. Bảo vật quốc gia và những giá trị nổi bật của di tích Vương Triều Mạc
3.1. Định Nam đao – Tinh thần võ công và dấu ấn quyền lực
Định Nam đao là bảo vật quốc gia gắn liền với di tích Vương Triều Mạc, được chế tác vào thế kỷ 16 và gắn với quyền lực quân sự của triều đại. Thanh đao có kích thước lớn, chiều dài khoảng 2 m, trọng lượng nặng, thể hiện sức mạnh và uy quyền của vương triều trong bối cảnh đất nước nhiều biến động.
Bảo vật này không chỉ mang giá trị quân sự mà còn là biểu tượng tinh thần, phản ánh tư duy bảo vệ lãnh thổ và chủ quyền quốc gia của nhà Mạc. Việc bảo tồn và trưng bày Định Nam đao tại di tích Vương Triều Mạc giúp du khách tiếp cận trực tiếp với hiện vật gốc có giá trị đặc biệt.
Định Nam đao là bảo vật quốc gia gắn liền với di tích Vương Triều Mạc. (Nguồn: Sưu tầm)
3.2. Kiến trúc tiêu biểu và di sản phi vật thể gắn với di tích Vương Triều Mạc
Kiến trúc trong di tích Vương Triều Mạc mang phong cách riêng, kết hợp yếu tố cung đình với truyền thống dân gian Bắc Bộ. Các họa tiết rồng thời Mạc thường có thân dài, uốn lượn mềm mại, khác biệt so với rồng thời Lê hay Nguyễn, tạo dấu ấn nhận diện rõ ràng.
Bên cạnh di sản vật thể, di tích Vương Triều Mạc còn gắn với nhiều giá trị phi vật thể như lễ hội tưởng niệm, truyền thống khoa bảng và các câu chuyện lịch sử truyền miệng. Nhà Mạc được ghi nhận là triều đại duy trì thi cử đều đặn, đóng góp hơn 400 tiến sĩ cho đất nước.
Là nơi tổ chức khai bút đầu xuân. (Nguồn: Báo Lao Động)
4. Kinh nghiệm và lưu ý khi tham quan di tích Vương Triều Mạc
Từ trung tâm thành phố Hải Phòng, du khách có thể di chuyển đến di tích Vương Triều Mạc bằng xe máy hoặc ô tô trong khoảng 20 phút, quãng đường khoảng 10 km. Các tuyến đường đều thuận tiện, có bãi đỗ xe và khu vực đón tiếp khách tham quan.
Thời điểm tham quan đẹp nhất là vào mùa xuân và mùa thu, khi thời tiết mát mẻ và diễn ra nhiều hoạt động văn hóa. Du khách nên lựa chọn trang phục lịch sự, giày thấp để thuận tiện di chuyển trong khuôn viên rộng của di tích Vương Triều Mạc. Để có những bức ảnh đẹp, nên tham quan vào buổi sáng sớm hoặc chiều muộn, tận dụng ánh sáng tự nhiên và không gian yên tĩnh. Việc tuân thủ quy định tham quan sẽ góp phần giữ gìn giá trị lâu dài cho di tích.
Sau khi tham quan khu di tích Vương triều Mạc, du khách có thể nối dài hành trình bằng chuyến khám phá đảo Cát Bà – điểm đến nổi bật của du lịch Hải Phòng, thông qua cáp treo vượt biển Sun World Cat Ba. Đây là hệ thống cáp treo hiện đại băng qua vùng biển rộng lớn, giúp việc di chuyển ra đảo trở nên nhanh chóng và thuận tiện hơn. Tuyến cáp treo có chiều dài 3.955 m, nối từ Cát Hải đến Phù Long (Cát Bà), đưa du khách lơ lửng giữa không trung để thu trọn vào tầm mắt toàn cảnh vịnh Lan Hạ xanh ngọc, những dãy núi đá vôi trùng điệp và làng chài ven biển đặc trưng. Đặc biệt, tuyến cáp treo này sở hữu trụ cáp cao kỷ lục thế giới, tạo nên trải nghiệm vừa ấn tượng vừa khác biệt, phù hợp để kết hợp tham quan di tích lịch sử với nghỉ dưỡng và khám phá thiên nhiên Cát Bà trong cùng một hành trình.
Du khách thích thú trải nghiệm cáp treo Sun World Cat Ba.
Với chiều sâu lịch sử, hệ thống kiến trúc đặc sắc và nhiều bảo vật quốc gia, di tích Vương Triều Mạc xứng đáng là điểm đến không thể bỏ qua khi khám phá Hải Phòng. Đây không chỉ là nơi tưởng niệm một vương triều đặc biệt mà còn là không gian giáo dục lịch sử và trải nghiệm văn hóa giàu giá trị. Hãy dành thời gian ghé thăm di tích Vương Triều Mạc để cảm nhận trọn vẹn tinh hoa lịch sử Việt Nam và tiếp nối hành trình khám phá những điểm đến hấp dẫn của đất cảng trong năm 2026.