1. Tổng quan về Đình Kim Sơn
1.1. Vị trí đình Kim Sơn
Đình Kim Sơn nằm tại xã Kiến Hưng, thành phố Hải Phòng, thuộc khu vực ven biển phía Đông Nam thành phố. Vị trí này cách trung tâm thành phố Hải Phòng khoảng 20 km, thuận tiện cho việc di chuyển bằng cả đường bộ và đường thủy. Không gian xung quanh đình mang đậm nét làng quê Bắc Bộ với đồng ruộng, sông ngòi và khu dân cư lâu đời.
Khu vực nơi Đình Kim Sơn tọa lạc từng là vùng đất khai hoang ven biển, gắn liền với quá trình lập làng, giữ đất của cư dân địa phương. Trải qua nhiều thế kỷ, đình trở thành trung tâm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng và là nơi hội họp quan trọng của cộng đồng. Sự gắn bó này giúp đình Kim Sơn luôn được gìn giữ và tôn tạo qua nhiều thế hệ.
Đình Kinh Sơn gắn bó lâu năm với người dân Hải Phòng. (Nguồn: Sưu tầm)
Ngoài lợi thế về khoảng cách, Đình Kim Sơn còn nằm trong khu vực có mạng lưới giao thông nông thôn phát triển tương đối đồng bộ, kết nối thuận tiện với các xã lân cận của huyện Kiến Thụy. Từ đình, du khách có thể dễ dàng di chuyển đến các điểm sinh hoạt văn hóa cộng đồng khác trong bán kính từ 3 km đến 5 km, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tổ chức tham quan theo tuyến. Vị trí này góp phần giúp đình Kim Sơn trở thành trung tâm sinh hoạt văn hóa và lịch sử của cả khu vực.
1.2. Lịch sử xây dựng và quá trình hình thành đình Kim Sơn
Theo các tư liệu lịch sử, Đình Kim Sơn được xây dựng vào cuối thời Hậu Lê và hoàn thiện dần trong thế kỷ 19. Ban đầu, đình được dựng bằng vật liệu truyền thống như gỗ lim, tre và ngói ta, phản ánh điều kiện kinh tế cũng như kỹ thuật xây dựng của cư dân vùng ven biển Bắc Bộ thời kỳ đó.
Việc lập Đình Kim Sơn mang ý nghĩa tôn thờ Thành hoàng làng, những người có công khai hoang, lập ấp và bảo vệ vùng đất Kim Sơn. Ngoài chức năng tín ngưỡng, đình còn là nơi giáo dục đạo lý, truyền thống uống nước nhớ nguồn cho con cháu trong làng. Chính nền tảng văn hóa này đã góp phần tạo nên tinh thần đoàn kết trong các giai đoạn lịch sử sau này.
Theo các tài liệu địa phương, quá trình hình thành Đình Kim Sơn gắn liền với sự phát triển của làng Kim Sơn trong bối cảnh mở rộng đất canh tác ven biển từ thế kỷ 18. Khi dân cư ổn định, đình được xây dựng như một thiết chế cộng đồng nhằm quản lý sinh hoạt làng xã, phân xử việc chung và tổ chức các nghi lễ quan trọng. Chính vai trò quản lý cộng đồng này đã khiến đình Kim Sơn sớm trở thành nơi hội tụ lòng dân và là nền tảng để các phong trào yêu nước sau này phát triển mạnh mẽ.
2. Ý nghĩa cách mạng của Đình Kim Sơn
2.1. Đình Kim Sơn – chứng nhân lịch sử
Đình Kim Sơn là địa điểm gắn liền với nhiều sự kiện quan trọng của phong trào cách mạng tại Hải Phòng. Ngày 12 tháng 7 năm 1945, tại đây đã diễn ra lễ ra mắt Ủy ban cách mạng lâm thời huyện Kiến Thụy, đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ của phong trào đấu tranh giành chính quyền ở địa phương.
Đình Kim Sơn trở thành chứng nhân lịch sử của các phong trào cách mạng tại Hải Phòng. (Nguồn: Sưu tầm)
Sự kiện này diễn ra trước khi Cách mạng tháng Tám bùng nổ tại Hà Nội hơn 1 tháng, cho thấy vai trò tiên phong của Đình Kim Sơn trong phong trào giải phóng dân tộc tại Duyên hải Bắc Bộ. Từ đây, nhiều chủ trương, kế hoạch hành động đã được triển khai, góp phần thúc đẩy khí thế cách mạng lan rộng trong toàn khu vực.
2.2. Hành trình giữ chính quyền cách mạng
Sau khi chính quyền cách mạng được thành lập, Đình Kim Sơn tiếp tục là nơi tập hợp lực lượng tự vệ và quần chúng nhân dân. Lực lượng tự vệ Kim Sơn đã phối hợp chặt chẽ với Việt Minh, tổ chức bảo vệ chính quyền non trẻ trước sự chống phá của thực dân và phong kiến tay sai.
Ngày 4 tháng 8 năm 1945, tại khu vực Kim Sơn đã diễn ra trận chống càn quan trọng, góp phần giữ vững chính quyền cách mạng địa phương. Sự kiện này thể hiện tinh thần đấu tranh kiên cường và vai trò trung tâm của Đình Kim Sơn trong việc củng cố phong trào cách mạng trước thềm Tổng khởi nghĩa trên toàn quốc.
3. Kiến trúc đình Kim Sơn cổ kính giữa miền Bắc Bộ
3.1. Đặc điểm kiến trúc truyền thống Việt Nam tại đình Kim Sơn
Đình Kim Sơn được xây dựng theo kiểu kiến trúc chồng diêm hai tầng mái, một dạng kiến trúc phổ biến tại các đình làng Bắc Bộ từ thế kỷ 18 đến 19. Mái đình cong mềm, lợp ngói mũi hài truyền thống, tạo nên vẻ uy nghi nhưng vẫn hài hòa với cảnh quan làng quê. Tổng thể công trình quay hướng Nam, phù hợp với quan niệm phong thủy cổ truyền.
Hệ thống khung đình sử dụng gỗ lim nguyên khối, gồm các vì kèo, cột cái và cột quân có đường kính trung bình từ 0,35 m đến 0,45 m. Chất liệu gỗ lim giúp công trình có độ bền cao, chịu được khí hậu ẩm đặc trưng của vùng ven biển Hải Phòng trong suốt hàng trăm năm. Đây là yếu tố quan trọng giúp Đình Kim Sơn vẫn giữ được dáng vẻ cổ kính đến ngày nay.
Không gian đình gắn liền với sân đình rộng, cây cổ thụ và ao làng, tạo nên tổng thể kiến trúc hài hòa giữa công trình nhân tạo và thiên nhiên. Cách bố trí này phản ánh rõ nét tư duy kiến trúc truyền thống của cư dân Bắc Bộ, coi đình là trung tâm sinh hoạt văn hóa và tinh thần của làng xã.
3.2. Giá trị nghệ thuật và bảo tồn kiến trúc
Giá trị nghệ thuật của Đình Kim Sơn thể hiện rõ qua các mảng chạm khắc gỗ tinh xảo trên xà, kẻ và đầu dư. Họa tiết rồng, phượng, tứ linh, hoa lá được chạm nổi với đường nét mềm mại, mang đậm phong cách mỹ thuật dân gian thế kỷ 19. Nhiều chi tiết vẫn giữ được nguyên bản, ít bị thay đổi qua các lần trùng tu.
Bàn thờ được chạm khắc tinh xảo. (Nguồn: Sưu tầm)
Trong quá trình bảo tồn, Đình Kim Sơn đã được tu bổ nhiều lần, đáng chú ý là các đợt trùng tu vào giai đoạn sau năm 1986 khi đình được xếp hạng di tích Quốc gia. Các hạng mục trùng tu tập trung vào mái ngói, hệ khung gỗ và nền móng, đảm bảo giữ nguyên hình thức kiến trúc truyền thống.
Bên cạnh giá trị vật thể, đình còn là không gian sinh hoạt tín ngưỡng và giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ. Nhiều trường học trên địa bàn Hải Phòng đã tổ chức các buổi học ngoại khóa, tham quan thực tế tại Đình Kim Sơn, góp phần lan tỏa giá trị di sản đến cộng đồng.
4. Đình Kim Sơn được công nhận di tích quốc gia
Đình Kim Sơn chính thức được xếp hạng Di tích lịch sử cách mạng cấp Quốc gia vào năm 1986 theo quyết định của Bộ Văn hóa. Việc xếp hạng này khẳng định giá trị lịch sử đặc biệt của đình trong phong trào đấu tranh giành chính quyền tại Hải Phòng và khu vực Duyên hải Bắc Bộ.
Sau khi được công nhận, Đình Kim Sơn trở thành địa điểm giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh, sinh viên và đoàn viên thanh niên. Mỗi năm, di tích đón hàng trăm đoàn tham quan, học tập thực tế đến từ các trường học và tổ chức đoàn thể trong và ngoài thành phố.
Du khách đến tham quan đình Kim Sơn. (Nguồn: Sưu tầm)
Các hoạt động tham quan tại đình thường kết hợp thuyết minh lịch sử, dâng hương tưởng niệm và tìm hiểu tư liệu cách mạng. Nhờ đó, Đình Kim Sơn không chỉ là nơi bảo tồn di sản mà còn là không gian sống động để truyền tải giá trị lịch sử đến cộng đồng hiện đại.
5. Lễ hội và hoạt động văn hóa tại đình Kim Sơn
5.1. Lễ hội truyền thống, ngày hội lớn trong năm tại đình Kim Sơn
Lễ hội truyền thống tại Đình Kim Sơn thường được tổ chức vào dịp đầu xuân, thu hút đông đảo người dân địa phương tham gia. Phần lễ bao gồm nghi thức dâng hương, tế Thành hoàng làng nhằm tưởng nhớ công lao khai hoang, lập làng và bảo vệ vùng đất Kim Sơn.
Phần hội diễn ra sôi nổi với các trò chơi dân gian như kéo co, đấu vật, cờ người và biểu diễn văn nghệ truyền thống. Những hoạt động này không chỉ tạo không khí vui tươi mà còn góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa phi vật thể của địa phương.
Lễ hội tại Đình Kim Sơn là dịp gắn kết cộng đồng, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về lịch sử và cội nguồn. Đây cũng là thời điểm nhiều du khách lựa chọn ghé thăm để cảm nhận không khí lễ hội làng quê Bắc Bộ.
5.2. Các hoạt động văn hóa nghệ thuật, sinh hoạt cộng đồng
Ngoài lễ hội truyền thống, Đình Kim Sơn còn là nơi diễn ra nhiều hoạt động văn hóa nghệ thuật và sinh hoạt cộng đồng quanh năm. Các chương trình giao lưu văn nghệ, nói chuyện truyền thống và trưng bày tư liệu lịch sử thường xuyên được tổ chức.
Nhiều đoàn học sinh, sinh viên sau khi tham quan Đình Kim Sơn lựa chọn kết hợp hành trình khám phá đảo Cát Bà. Tại đây, du khách có thể trải nghiệm tuyến cáp treo vượt biển tại Sun World Cat Ba với trụ cáp cao 214.8 m, được ghi nhận là trụ cáp treo cao nhất thế giới. Sự kết hợp giữa tham quan di tích lịch sử và trải nghiệm du lịch hiện đại giúp hành trình khám phá Hải Phòng trở nên đa dạng, vừa giàu giá trị giáo dục vừa mang tính thư giãn. Đây cũng là hướng phát triển du lịch bền vững, kết nối di sản với các sản phẩm du lịch đẳng cấp.
Toàn cảnh ga cáp treo Sun World Cat Ba.
Đình Kim Sơn là di tích lịch sử cách mạng mang giá trị to lớn về văn hóa, kiến trúc và giáo dục truyền thống của Hải Phòng. Với lịch sử hình thành lâu đời, vai trò quan trọng trong phong trào cách mạng và không gian sinh hoạt cộng đồng đặc sắc, đình Kim Sơn xứng đáng là “địa chỉ đỏ” tiêu biểu của vùng Duyên hải Bắc Bộ. Nếu có dịp đến Hải Phòng, hãy dành thời gian ghé thăm Đình Kim Sơn để cảm nhận chiều sâu lịch sử, đồng thời kết hợp khám phá Cát Bà và Sun World Cat Ba cho một hành trình trọn vẹn giữa di sản và trải nghiệm hiện đại.