1. Tổng quan về đình Khinh Dao: Địa điểm, quy mô và kiến trúc
1.1. Đình Khinh Dao ở đâu?
Đình Khinh Dao tọa lạc tại tổ dân phố Thượng và tổ dân phố Thắng Lợi, phường Hồng An, thành phố Hải Phòng – khu vực vẫn còn lưu giữ rõ nét không gian làng cổ truyền thống giữa nhịp sống đô thị hiện đại. Đình nằm trên thế đất cao, thoáng, xung quanh là ao sen, hồ nước tự nhiên cùng hệ thống cây xanh lâu năm, tạo nên cảnh quan hài hòa, tĩnh tại và mang đậm sắc thái làng quê Bắc Bộ. Không gian này không chỉ góp phần điều hòa khí hậu mà còn tạo cảm giác trang nghiêm, thanh bình cho khu di tích.
Với mặt đình hướng ra khoảng không gian rộng mở, đình Khinh Dao từ lâu đã giữ vai trò trung tâm trong đời sống văn hóa – tâm linh của cư dân địa phương. Đây là nơi người dân gửi gắm niềm tin tín ngưỡng, tổ chức các nghi lễ thờ Thành hoàng cũng như diễn ra những sự kiện quan trọng của làng. Trải qua nhiều thế hệ, đình Khinh Dao không chỉ là chốn linh thiêng mà còn là điểm kết nối cộng đồng, lưu giữ ký ức văn hóa và nếp sinh hoạt truyền thống đặc trưng của vùng đồng bằng Bắc Bộ tại Hải Phòng.
Đình Khinh Dao nhìn từ trên cao. (Nguồn: Sưu tầm)
1.2. Quy mô và kiến trúc đình Khinh Dao
Quần thể đình Khinh Dao có quy mô rộng, với tổng diện tích lên tới hàng nghìn mét vuông, được quy hoạch hài hòa giữa công trình kiến trúc chính và không gian sân vườn bao quanh. Bố cục tổng thể tuân thủ chặt chẽ lối kiến trúc đình làng truyền thống, gồm tiền đình, trung cung, hậu cung và hệ thống sân đình, tạo nên trục không gian rõ ràng, vừa thuận tiện cho sinh hoạt lễ hội vừa đảm bảo tính tôn nghiêm. Công trình mang dáng dấp kiến trúc chữ Đinh đặc trưng, phản ánh tư duy thẩm mỹ và kỹ thuật xây dựng của cư dân Bắc Bộ xưa.
Hệ mái đình lợp ngói mũi hài cổ truyền, các đầu đao uốn cong mềm mại, vươn cao, tạo cảm giác thanh thoát nhưng vẫn vững chãi. Toàn bộ khung kết cấu chủ yếu sử dụng gỗ lim lớn, được gia công tinh xảo, góp phần giúp đình Khinh Dao bền vững trước tác động của thời gian và thời tiết. Bên trong đình, các chi tiết kiến trúc, chạm khắc và cấu kiện gỗ vẫn được bảo tồn tương đối nguyên vẹn, thể hiện rõ giá trị nghệ thuật và lịch sử, đồng thời làm nổi bật vẻ đẹp uy nghi, cổ kính của một di tích tiêu biểu trong hệ thống đình làng Hải Phòng.
1.3. Điểm nhấn nghệ thuật
Giá trị nghệ thuật của đình Khinh Dao thể hiện rõ qua hệ thống chạm khắc rồng phượng, hoa lá và linh vật mang phong cách nghệ thuật truyền thống Bắc Bộ. Các mảng chạm được thực hiện tinh xảo, cân đối, phản ánh trình độ thủ công bậc cao của nghệ nhân xưa.
Nghệ thuật chạm khắc rồng phượng độc đáo. (Nguồn: Sưu tầm)
Đặc biệt, đình có hai cổng khải hoàn theo hướng Đông và Tây, kết hợp cùng cột đồng trụ, cuốn thư chữ Hán và các hoành phi sơn son thếp vàng. Những yếu tố này tạo nên tổng thể nghệ thuật hài hòa, giúp đình Khinh Dao trở thành một trong những công trình đình làng có giá trị thẩm mỹ cao tại Hải Phòng.
2. Giá trị lịch sử – văn hóa của đình Khinh Dao
2.1. Lịch sử hình thành và tu bổ đình Khinh Dao
Theo các tài liệu địa phương, đình Khinh Dao được xây dựng từ nhiều thế kỷ trước, gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của làng Khinh Dao. Trải qua thời gian và biến động lịch sử, đình vẫn giữ vai trò trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng và cộng đồng của người dân địa phương.
Đình Khinh Dao được xây dựng từ nhiều thế kỷ trước. (Nguồn: Báo Lao Động)
Giai đoạn từ năm 2007 đến năm 2011, đình Khinh Dao được tiến hành trùng tu, tôn tạo với sự đóng góp nguồn lực từ Nhà nước và cộng đồng nhân dân. Việc tu bổ đúng nguyên tắc bảo tồn giúp đình giữ được giá trị nguyên gốc, đồng thời đảm bảo an toàn cho sinh hoạt văn hóa lâu dài.
2.2. Đình Khinh Dao và Danh hiệu di tích cấp quốc gia
Năm 2005, đình Khinh Dao chính thức được công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia. Danh hiệu này khẳng định giá trị nổi bật của đình về lịch sử, nghệ thuật và văn hóa trong hệ thống di tích của Hải Phòng.
Việc được xếp hạng di tích quốc gia không chỉ góp phần bảo vệ đình Khinh Dao trước nguy cơ mai một mà còn tạo điều kiện để địa phương phát triển du lịch văn hóa bền vững. Đây là minh chứng cho vai trò quan trọng của đình trong việc gìn giữ bản sắc làng xã truyền thống.
2.3. Hệ thống hiện vật, thơ văn, hoành phi, câu đối
Hiện nay, đình Khinh Dao còn lưu giữ nhiều hiện vật quý như hoành phi, câu đối chữ Hán, các bản thơ cổ và đồ thờ truyền thống. Những hiện vật này phản ánh rõ nét tư tưởng đạo lý, tinh thần tôn vinh công đức tiền nhân của cộng đồng cư dân địa phương.
Mỗi hoành phi, câu đối tại đình Khinh Dao đều mang nội dung ca ngợi công lao thành hoàng làng và gửi gắm ước vọng về cuộc sống bình an, thịnh vượng. Đây chính là kho tư liệu sống động giúp du khách hiểu sâu hơn về đời sống văn hóa truyền thống của người Việt.
3. Tín ngưỡng và nghi lễ đặc trưng tại đình Khinh Dao
3.1. Đối tượng thờ tự: Phạm Đình Trọng và chư thần
Theo thần tích lưu truyền tại địa phương, đình Khinh Dao là nơi thờ Thành hoàng làng Phạm Đình Trọng, vị tướng có công lớn trong thời kỳ dựng nước gắn với triều đại Hùng Vương. Bên cạnh đó, đình còn phối thờ 6 vị chư thần có công bảo vệ làng xóm, giữ yên bờ cõi và phù hộ cho cuộc sống của cư dân vùng Khinh Dao.
Tượng Thành hoàng làng Phạm Đình Trọng. (Nguồn: Sưu tầm)
Hệ thống thờ tự tại đình Khinh Dao phản ánh rõ tín ngưỡng thờ Thành hoàng làng phổ biến ở đồng bằng Bắc Bộ, nơi mỗi vị thần đều gắn với một câu chuyện lịch sử hoặc truyền thuyết riêng. Điều này giúp đình không chỉ mang giá trị tâm linh mà còn là kho tư liệu lịch sử sống động của cộng đồng địa phương.
3.2. Sắc phong, thần phả và đại tự của vua ban
Một trong những giá trị nổi bật của đình Khinh Dao là hệ thống sắc phong cổ được ban qua nhiều triều đại. Đáng chú ý nhất là sắc phong năm 1937 dưới triều vua Bảo Đại, hiện vẫn được lưu giữ tương đối nguyên vẹn tại hậu cung đình.
Ngoài sắc phong, đình Khinh Dao còn lưu giữ thần phả, đại tự thếp vàng và nhiều văn bản chữ Hán có giá trị cao về mặt lịch sử và mỹ thuật. Đây là minh chứng rõ ràng cho vị thế quan trọng của đình trong đời sống tín ngưỡng và hành chính làng xã xưa.
4. Lễ hội đặc sắc tại đình Khinh Dao
4.1. Lịch lễ hội đình Khinh Dao và các nghi lễ chính
Lễ hội đình Khinh Dao được tổ chức định kỳ vào tháng 3 và tháng 11 âm lịch hằng năm, thu hút đông đảo người dân địa phương và du khách thập phương. Các nghi lễ chính bao gồm rước bài vị Thành hoàng, tế lễ truyền thống và dâng hương cầu quốc thái dân an.
Trong những ngày lễ hội, không gian đình Khinh Dao trở nên trang nghiêm nhưng cũng vô cùng sôi động với sự tham gia của nhiều thế hệ trong làng. Đây là dịp để cộng đồng cùng nhau tưởng nhớ công đức tiền nhân và gìn giữ các nghi thức văn hóa cổ truyền.
4.2. Phong tục “lợn ông Bồ”
Phong tục tiêu biểu và giàu ý nghĩa nhất trong lễ hội đình Khinh Dao chính là nghi lễ góp lợn “ông Bồ” – một tập quán lâu đời được gìn giữ và truyền nối qua nhiều thế hệ. Theo lệ làng, mỗi giáp hoặc mỗi dòng họ sẽ chủ động chuẩn bị một con lợn đạt đầy đủ tiêu chí về trọng lượng, hình dáng và sự khỏe mạnh để dâng lên Thành hoàng làng. Quá trình chuẩn bị được thực hiện cẩn trọng, chu đáo, thể hiện sự thành kính, tôn nghiêm cũng như tinh thần trách nhiệm của từng cộng đồng nhỏ trong tổng thể làng xã.
Nghi lễ “lợn ông Bồ” một tập quán được giữ gìn lâu đời. (Nguồn: Sưu tầm)
Nghi lễ “lợn ông Bồ” không chỉ mang ý nghĩa cầu mong quốc thái dân an, mùa màng tốt tươi, đời sống no đủ mà còn là biểu trưng cho sự đồng lòng, gắn kết và ý thức chung tay gìn giữ di sản văn hóa truyền thống. Thông qua phong tục này, mỗi người dân đều ý thức rõ vai trò của mình trong việc bảo tồn giá trị tinh thần của đình Khinh Dao, góp phần tạo nên bản sắc riêng biệt, khó trộn lẫn so với nhiều đình làng khác trên địa bàn Hải Phòng.
4.3. Hoạt động văn hóa và cộng đồng
Song hành cùng phần lễ trang nghiêm là phần hội sôi nổi với nhiều hoạt động văn hóa dân gian đặc sắc tại đình Khinh Dao. Du khách và người dân địa phương có thể hòa mình vào không khí lễ hội qua các tiết mục biểu diễn nghệ thuật truyền thống, trò chơi dân gian quen thuộc và những buổi giao lưu cộng đồng mang đậm tinh thần làng xã Bắc Bộ. Đây là dịp để các thế hệ trong làng cùng gặp gỡ, chia sẻ và củng cố mối quan hệ gắn bó, bền chặt.
Thông qua chuỗi hoạt động lễ – hội, đình Khinh Dao không chỉ thực hiện tốt vai trò bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa mà còn trở thành điểm nhấn trong việc quảng bá hình ảnh văn hóa truyền thống của Hải Phòng. Lễ hội tại đình vì thế ngày càng thu hút sự quan tâm của du khách yêu thích du lịch trải nghiệm, khám phá chiều sâu lịch sử và đời sống văn hóa cộng đồng địa phương.
5. Kinh nghiệm tham quan và lưu ý khi đi lễ đình Khinh Dao
Khi tham quan đình Khinh Dao, du khách nên lựa chọn trang phục lịch sự, kín đáo và phù hợp với không gian tâm linh. Thời điểm tham quan lý tưởng là buổi sáng hoặc chiều mát, đặc biệt vào những ngày không diễn ra lễ hội lớn để cảm nhận trọn vẹn sự yên bình của di tích.
Du khách cũng cần lưu ý giữ gìn trật tự, không chạm tay vào các hiện vật cổ và tuân thủ hướng dẫn của ban quản lý di tích. Những lưu ý này giúp bảo tồn lâu dài giá trị văn hóa của đình Khinh Dao cho các thế hệ sau.
Nếu có thêm thời gian, bạn có thể kết hợp hành trình tham quan đình Khinh Dao với các điểm đến nổi bật khác của Hải Phòng như làng nghề truyền thống, đình chùa lân cận hoặc di chuyển ra đảo Cát Bà. Trong hành trình này, trải nghiệm cáp treo Sun World Cat Ba mang đến góc nhìn toàn cảnh vịnh biển từ trên cao, giúp kết nối hành trình du lịch văn hóa với khám phá thiên nhiên một cách nhẹ nhàng và thuận tiện.
Du khách thích thú trải nghiệm Sun World Cat Ba.
Đình Khinh Dao không chỉ là một công trình kiến trúc cổ kính mà còn kết tinh những giá trị tiêu biểu về lịch sử, nghệ thuật và văn hóa cộng đồng của vùng đất Hải Phòng. Qua từng nếp đình, hoa văn chạm khắc và lễ nghi truyền thống, di tích phản ánh rõ nét đời sống tinh thần, niềm tự hào và sự gắn kết bền chặt của người dân địa phương qua nhiều thế hệ. Ghé thăm Đình Khinh Dao hôm nay không chỉ là hành trình tìm về cội nguồn, mà còn là dịp để mỗi du khách thêm trân trọng và tự hào về một di tích tiêu biểu, góp phần làm nên bản sắc văn hóa đặc sắc của Hải Phòng.