1. Giới thiệu về Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà
1.1. Vị trí, lịch sử hình thành
Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà có vị trí tách biệt so với đất liền. (Nguồn: Sưu tầm)
Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà nằm trong tổ hợp Vườn Quốc gia Cát Bà, thuộc quần đảo Cát Bà, đặc khu Cát Hải, thành phố Hải Phòng. Với vị trí địa lý tách biệt hoàn toàn so với thành phố Hải Phòng, khu dự trữ sinh quyển vẫn giữ được hệ sinh thái tự nhiên đa dạng và gần như nguyên vẹn, nhờ các chính sách bảo tồn và hỗ trợ từ nhiều nguồn lực.
Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà được UNESCO công nhận vào tháng 12 năm 2004 nhờ các giá trị về đa dạng sinh học, cảnh quan, văn hóa và kinh tế xã hội quan trọng. Tới năm 2011, UNESCO đã đề cử quần đảo Cát Bà vào danh sách Di sản thiên nhiên thế giới và hiện vẫn trong quá trình xét duyệt.
Đặc biệt, Vịnh Lan Hạ, thuộc khu dự trữ sinh quyển Cát Bà, đã được công nhận là thành viên của Câu lạc bộ những vịnh đẹp nhất thế giới vào tháng 1 năm 2020, góp phần đưa du lịch Cát Bà trở thành một trong những điểm đến nổi bật và được tìm kiếm nhiều nhất tại Việt Nam.
1.2. Quy mô diện tích và các phân khu
Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà có tổng diện tích lên tới 26.241 ha, bao gồm 17.041 ha Vườn Quốc gia Cát Bà, 9.200 ha hệ sinh thái biển, cùng 366 đảo đá vôi Karst, chiếm khoảng 90% diện tích đảo Cát Bà.
Khu dự trữ được chia thành nhiều phân khu với mục đích khác nhau: phân khu bảo vệ nghiêm ngặt, phục hồi sinh thái, phục vụ du lịch sinh thái, và nghiên cứu khoa học. Cách phân chia này giúp cân bằng giữa bảo tồn tự nhiên, phát triển du lịch và nghiên cứu khoa học, đồng thời giữ gìn vẻ đẹp nguyên sơ của quần đảo Cát Bà.
2. Hệ sinh thái của Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà
2.1. Hệ sinh thái tiêu biểu và các loài đặc hữu
Thảm thực vật đa dạng của khu dự trữ sinh quyển. (Nguồn: Sưu tầm)
Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà sở hữu hệ sinh thái phong phú và đa dạng, bao gồm rừng nguyên sinh và rừng thường xanh với hơn 1.588 loài thực vật, trong đó nổi bật là các loài quý hiếm như Kim giao, Trai lý, Chò đãi, Lát hoa. Ngoài ra, khu vực này còn là nơi sinh trưởng của nhiều cây thuốc quý như Thuyết giác, Xạ đen, Bình vôi, Cốt toái, Kim ngân và Lá khôi, góp phần nâng cao giá trị sinh học và dược liệu của quần đảo.
Hệ động vật trên cạn cũng rất phong phú với 343 loài động vật có xương sống, bao gồm 58 loài thú, 205 loài chim, 80 loài bò sát và 274 loài côn trùng. Điểm đặc biệt là sự hiện diện của Voọc đầu vàng, một trong 25 loài linh trưởng có nguy cơ tuyệt chủng cao nhất thế giới, khiến khu dự trữ sinh quyển Cát Bà trở thành một trong những vùng bảo tồn quan trọng.
2.2. Giá trị địa chất và cảnh quan đặc biệt
Cát Bà nổi bật với địa hình đá vôi Karst, các hang động kỳ thú, thung lũng xanh mướt, bãi biển cát trắng và những vịnh nhỏ tuyệt đẹp. Sự liên kết địa chất và cảnh quan với vịnh Hạ Long và vịnh Lan Hạ tạo nên một hệ thống đảo độc đáo, vừa có giá trị sinh thái, vừa là điểm nhấn về cảnh quan thiên nhiên, khác biệt hoàn toàn so với các đảo khác trong khu vực.
3. Di tích khảo cổ lâu đời tại Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà
3.1. Di tích khảo cổ và lịch sử
Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà sở hữu 77 điểm di tích khảo cổ quan trọng, ghi dấu nhiều giai đoạn phát triển văn hóa và lịch sử của con người trên đảo. Trong đó, di chỉ Cái Bèo là nổi bật nhất, với các di vật và dấu tích văn hóa từ 6.400–4.200 năm trước, cung cấp thông tin quý giá về đời sống, sinh hoạt và kỹ thuật chế tác của cư dân cổ đại.
Ngoài ra, động đá vôi Hoa Cương cũng là điểm khảo cổ quan trọng với các hóa thạch như vượn cổ, nhím và tê giác, phản ánh sự đa dạng sinh học và điều kiện môi trường tự nhiên thời kỳ tiền sử.
Pháo đài Thần Công cũng là địa điểm tham quan nổi bật. (Nguồn: Sưu tầm)
Pháo đài Thần Công lại mang giá trị lịch sử quân sự, từng là căn cứ chiến lược quan trọng trong các cuộc chiến chống xâm lược, đồng thời là điểm ngắm cảnh lý tưởng để quan sát toàn cảnh quần đảo Cát Bà.
3.2. Bản sắc văn hóa hiện nay
Ngày nay, khu dự trữ sinh quyển vẫn lưu giữ bản sắc văn hóa truyền thống thông qua các lễ hội đặc trưng của người dân đảo, như lễ hội làng cá, lễ hội chèo bơi, hội đền Bà xã Hiền Hào. Ngoài ra, các làng chài như Việt Hải vẫn duy trì phong tục cổ truyền, nghề đánh cá, trồng trọt và các hoạt động bảo vệ môi trường biển, góp phần gìn giữ giá trị văn hóa, lịch sử đồng thời tạo trải nghiệm du lịch sinh thái độc đáo cho du khách.
4. Hướng dẫn di chuyển đến Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà
4.1. Di chuyển đến Hải Phòng
Để đến Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà, trước hết du khách cần di chuyển đến Hải Phòng, điểm trung chuyển chính. Từ Hà Nội và các địa phương khác, bạn có thể lựa chọn xe khách, ô tô riêng hoặc tàu hỏa tùy theo nhu cầu về thời gian và trải nghiệm. Hành trình thường kéo dài khoảng 2 – 3 tiếng, mang đến cơ hội chiêm ngưỡng cảnh đồng bằng và vùng ngoại ô Hải Phòng.
4.2. Di chuyển đến đảo Cát Bà
Hành trình di chuyển của cáp treo bắt đầu tại ga Cát Hải. (Nguồn: Sưu tầm)
Từ Hải Phòng sang đảo Cát Bà, du khách có thể lựa chọn di chuyển bằng cáp treo Sun World Cat Ba, nối liền đảo Cát Bà với Cát Hải. Chuyến đi trên cáp treo chỉ mất khoảng 15 phút, giúp tiết kiệm thời gian đáng kể so với phà. Trong suốt hành trình, du khách được chiêm ngưỡng toàn cảnh vịnh Lan Hạ với hàng trăm đảo đá vôi nhấp nhô, những bãi biển cát trắng trải dài, rừng nguyên sinh xanh mướt và các làng chài yên bình.
Ngoài ra, du khách có thể di chuyển bằng phà hoặc tàu cao tốc, trải nghiệm cảm giác đi biển và không khí mát lành trên vịnh.
5. Trải nghiệm không thể bỏ lỡ tại Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà
5.1. Trekking và khám phá rừng nguyên sinh
Cung đường xuyên rừng dộc đáo tại Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà. (Nguồn: Sưu tầm)
Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà sở hữu những cung đường trekking độc đáo, phù hợp cho cả người mới bắt đầu lẫn những tín đồ khám phá. Du khách có thể lựa chọn các tuyến nổi bật như rừng Kim Giao dẫn lên đỉnh Ngự Lâm, nơi mở ra tầm nhìn bao quát toàn đảo; Ao Ếch – Việt Hải, trải nghiệm đi bộ xuyên rừng, check-in giữa thung lũng xanh mướt; hay Mây Bầu – hang Quân Y, nơi vừa thử thách thể lực vừa khám phá hệ sinh thái nguyên sơ.
Trên các tuyến này, bạn sẽ có cơ hội chinh phục đỉnh núi, ghi lại những bức ảnh sống ảo trong thung lũng và hang động, đồng thời quan sát nhiều loài động thực vật đặc hữu của đảo.
5.2. Tham quan hang động, hồ nước, đảo nhỏ
Ngoài trekking, rừng ngập mặn và các vườn nguyên sinh còn gắn liền với nhiều hang động kỳ thú như hang Trung Trang, động Thiên Long, hang Quân Y, mỗi nơi mang một vẻ đẹp và câu chuyện riêng về địa chất cũng như sinh thái.
Các đảo nhỏ như Vạn Bội, Hòn Bút, Cát Dứa hay Ba Trái Đào mang đến trải nghiệm khám phá đa dạng, từ chèo thuyền, tham quan các bãi tắm hoang sơ cho đến quan sát đời sống của các loài sinh vật biển và chim nước đặc hữu.
5.3. Chèo kayak ngắm vịnh
Du khách trải nghiệm chèo kayak ngắm vịnh. (Nguồn: Sưu tầm)
Một trong những trải nghiệm không thể bỏ lỡ tại Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà là chèo kayak trên vịnh Lan Hạ và các đảo nhỏ. Du khách có thể tự điều khiển thuyền hoặc tham gia tour có hướng dẫn, vừa rèn luyện sức khỏe, vừa khám phá những góc nhìn độc đáo của vịnh.
Trong suốt hành trình, bạn sẽ được tiếp cận gần các đảo đá vôi nhấp nhô, hang động nhỏ và bãi biển hoang sơ, chiêm ngưỡng màu nước trong xanh phản chiếu bầu trời và những tán rừng nguyên sinh bao quanh. Đây là hoạt động lý tưởng để tận hưởng sự yên bình, chụp ảnh sống ảo và trải nghiệm thiên nhiên một cách gần gũi nhất.
5.4. Thưởng thức hải sản ven biển
Sau các hoạt động khám phá, thưởng thức hải sản tươi sống ven biển là trải nghiệm hoàn thiện chuyến đi. Các làng chài và nhà hàng gần vịnh Lan Hạ cung cấp đa dạng các món từ cá, tôm, ghẹ, mực và hàu, chế biến theo phong cách địa phương.
6. Kinh nghiệm cho chuyến đi Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà
6.1. Thời điểm và chuẩn bị hành lý
Thời gian lý tưởng để khám phá Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà thường rơi vào các tháng 3 đến 5 và 9 đến 11, khi thời tiết mát mẻ, ít mưa và biển lặng, thuận lợi cho các hoạt động trekking, chèo thuyền và tham quan các đảo nhỏ.
Khi chuẩn bị hành lý, du khách nên mang theo giày trekking thoải mái, mũ rộng vành, kem chống nắng, nước uống, cùng áo mưa hoặc áo gió nhẹ để phòng khi thời tiết thay đổi đột ngột. Những vật dụng này giúp hành trình vừa an toàn, vừa thuận tiện khi di chuyển trên rừng nguyên sinh, hang động và bãi biển.
6.2. Lưu ý bảo vệ môi trường và an toàn
Khi tham quan khu bảo tồn, du khách cần tuân thủ các quy định về bảo vệ rừng và sinh vật, không xả rác hay làm hại động thực vật. Tránh tiếp cận quá gần các loài động vật hoang dã và luôn giữ khoảng cách an toàn khi trekking qua các địa hình hiểm trở hay chèo thuyền trên vịnh. Tuân thủ những lưu ý này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn đảm bảo an toàn cho bản thân, đồng thời góp phần giữ gìn giá trị sinh thái độc đáo của Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà.
Với hệ sinh thái phong phú, giá trị văn hóa lịch sử lâu đời và cảnh quan biển rừng độc đáo, Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà là điểm đến tuyệt vời cho những ai yêu thiên nhiên và muốn trải nghiệm du lịch sinh thái, tìm hiểu văn hóa địa phương. Hãy lên kế hoạch một chuyến đi trọn vẹn để tận mắt chiêm ngưỡng vẻ đẹp độc đáo của đảo ngọc Cát Bà.
