1. Đôi nét về nghề làm nước mắm truyền thống Cát Bà
Nghề làm nước mắm là một nét văn hóa ẩm thực lâu đời, gắn bó mật thiết với đời sống của ngư dân vùng biển Cát Bà. Tận dụng nguồn cá biển đánh bắt tại địa phương, người dân đã phát triển nghề chế biến nước mắm để bảo quản nguồn hải sản và tạo ra loại gia vị quen thuộc trong mỗi bữa cơm gia đình. Qua nhiều thế hệ, kinh nghiệm lựa chọn nguyên liệu, phối trộn muối và ủ cá được truyền lại, góp phần lưu giữ hương vị mặn mòi đặc trưng của vùng biển đảo.
Điểm đáng chú ý trong nghề làm mắm truyền thống tại khu vực này là phương pháp đánh khuấy, đòi hỏi sự kiên trì và kinh nghiệm của người thợ. Cá sau khi trộn muối được đưa vào chum hoặc bể ủ, trải qua quá trình lên men tự nhiên và được đảo đều theo định kỳ. Dưới tác động của thời gian, nhiệt độ và cách chăm sóc chượp, các thành phần trong cá dần phân giải, tạo nên nước mắm có màu sắc, hương thơm và vị đậm đà đặc trưng. Không chỉ mang giá trị kinh tế, nghề làm nước mắm còn góp phần gìn giữ nét đẹp lao động và bản sắc ẩm thực của cộng đồng ngư dân Cát Bà.
Nghề làm nước mắm truyền thống Cát Bà gắn bó lâu đời với đời sống và văn hóa ẩm thực của ngư dân vùng biển. (Nguồn: Sưu tầm)
2. Khám phá quy trình làm nước mắm truyền thống Cát Bà
2.1. Chọn cá tươi và chuẩn bị muối biển
Nguyên liệu chính để làm nước mắm truyền thống Cát Bà là cá cơm tươi được đánh bắt tại các ngư trường thuộc vùng biển Hải Phòng. Cá sau khi đưa về cần đảm bảo độ tươi, thân nguyên vẹn, không bị ươn hoặc lẫn quá nhiều tạp chất để giữ chất lượng chượp. Bên cạnh đó, muối biển cũng được lựa chọn kỹ, ưu tiên loại muối hạt trắng, khô, sạch và có độ mặn ổn định. Chất lượng của hai nguyên liệu này ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình lên men cũng như hương vị nước mắm thành phẩm.
Những mẻ cá cơm tươi được lựa chọn kỹ lưỡng trước khi đưa vào sơ chế và ủ chượp. (Nguồn: Sưu tầm)
2.2. Sơ chế cá và phối trộn với muối
Sau khi chọn lọc, cá được làm sạch tạp chất rồi trộn đều với muối theo tỷ lệ phù hợp với phương pháp sản xuất của cơ sở. Với phương pháp đánh khuấy truyền thống tại Cát Bà, tỷ lệ là 100 kg cá kết hợp khoảng 20 kg muối. Người thợ cần đảo trộn kỹ để muối phân bố đồng đều, thấm vào từng con cá, tạo môi trường thuận lợi cho quá trình phân giải protein và hạn chế sự phát triển của vi sinh vật gây hư hỏng. Đây là công đoạn quan trọng trong quy trình làm nước mắm truyền thống Cát Bà, quyết định chất lượng nguyên liệu trước khi đưa vào ủ chượp.
2.3. Cho cá vào chum và tiến hành ủ chượp
Hỗn hợp cá và muối sau khi phối trộn được đưa vào những chiếc chum đã vệ sinh sạch sẽ, sau đó sắp xếp tại khu vực sản xuất phù hợp. Người thợ kiểm tra lượng nguyên liệu, điều kiện bảo quản và chăm sóc chượp để quá trình lên men diễn ra ổn định. Trong thời gian này, các enzyme tự nhiên có trong cá tham gia phân giải protein thành những hợp chất đơn giản hơn, góp phần hình thành vị đạm đặc trưng của nước mắm. Công đoạn ủ đòi hỏi sự kiên nhẫn bởi cá không thể nhanh chóng chuyển hóa thành nước mắm thơm ngon chỉ trong vài ngày.
2.4. Phơi nắng và đánh đảo chượp thường xuyên
Đây là công đoạn tạo nên nét đặc trưng của phương pháp đánh khuấy tại Cát Bà. Các chum chượp được tận dụng nhiệt độ tự nhiên để hỗ trợ quá trình lên men, đồng thời người thợ tiến hành đánh đảo đều hỗn hợp cá và muối theo định kỳ, thường xuyên trong quá trình ủ. Việc khuấy đảo giúp nguyên liệu tiếp xúc đồng đều hơn, hỗ trợ hoạt động của enzyme và thúc đẩy quá trình phân giải cá. Người làm nghề cần theo dõi tình trạng chượp, điều chỉnh cách chăm sóc phù hợp với điều kiện thời tiết và từng giai đoạn lên men.
Người thợ cần thường xuyên đánh đảo chượp để hỗn hợp cá và muối được tiếp xúc đồng đều trong quá trình ủ. (Nguồn: Sưu tầm)
2.5. Kiểm tra độ chín và kéo rút nước mắm
Sau thời gian lên men, người thợ kiểm tra độ chín của chượp thông qua màu sắc, mùi hương, trạng thái nguyên liệu và các chỉ tiêu chất lượng cần thiết. Khi chượp đạt yêu cầu, phần dịch mắm được tiến hành kéo rút qua hệ thống lọc hoặc dụng cụ chuyên dụng để tách khỏi phần bã cá. Nước mắm rút đầu thường có độ đạm và hương vị đậm đà, được gọi là nước mắm cốt. Phần bã còn lại có thể tiếp tục được xử lý, kéo rút theo phương pháp phù hợp nhằm tận dụng lượng dịch mắm còn lưu giữ trong nguyên liệu.
2.6. Lọc, kiểm định và đóng chai thành phẩm
Sau khi kéo rút, nước mắm được đưa qua công đoạn lắng và lọc để loại bỏ cặn, giúp thành phẩm có độ trong và màu sắc đồng đều hơn. Tiếp đó, sản phẩm được kiểm tra các chỉ tiêu chất lượng như độ đạm, độ mặn, cảm quan và các yêu cầu an toàn thực phẩm trước khi đưa vào đóng chai. Tùy công thức của từng cơ sở, nước mắm có thể được phân loại hoặc phối trộn để tạo ra những dòng sản phẩm với hương vị và độ đạm khác nhau. Cuối cùng, chai được đóng kín, dán nhãn và bảo quản đúng quy cách để giữ chất lượng trong quá trình vận chuyển, phân phối đến người tiêu dùng.
Lọc, kiểm định và đóng chai là những công đoạn cuối cùng, góp phần hoàn thiện sản phẩm nước mắm truyền thống Cát Bà. (Nguồn: Sưu tầm)
3. Trải nghiệm khám phá nghề làm nước mắm khi du lịch Cát Bà
3.1. Tìm hiểu các cơ sở sản xuất nước mắm truyền thống
Trong hành trình khám phá Cát Bà, du khách có thể dành thời gian tìm hiểu những cơ sở sản xuất nước mắm lâu đời để hiểu thêm về nghề truyền thống gắn bó với đời sống ngư dân địa phương. Tại đây, du khách có cơ hội tìm hiểu nguồn nguyên liệu, cách lựa chọn cá biển, phối trộn muối và những kinh nghiệm được người thợ lưu truyền qua nhiều thế hệ. Mỗi cơ sở có thể áp dụng công thức và cách chăm sóc chượp riêng, tạo nên nét đặc trưng trong hương vị nước mắm thành phẩm.
3.2. Quan sát quy trình ủ chượp và đánh đảo cá
Một trải nghiệm thú vị khi tìm hiểu quy trình làm nước mắm truyền thống Cát Bà là quan sát trực tiếp công đoạn ủ chượp và đánh đảo cá. Du khách có thể tìm hiểu cách người thợ phối trộn cá với muối, đưa nguyên liệu vào chum hoặc bể ủ, đồng thời theo dõi quá trình chăm sóc chượp trong thời gian dài. Đặc biệt, phương pháp đánh khuấy đòi hỏi người làm nghề thường xuyên đảo trộn nguyên liệu để hỗ trợ quá trình lên men tự nhiên. Qua đó, du khách hiểu rõ hơn sự công phu, kiên nhẫn và kinh nghiệm cần có để tạo nên từng mẻ nước mắm thơm ngon.
Quan sát công đoạn ủ chượp giúp du khách hiểu rõ hơn về phương pháp làm nước mắm truyền thống tại Cát Bà. (Nguồn: Sưu tầm)
3.3. Thưởng thức nước mắm và các món ăn đặc sản địa phương
Sau khi tìm hiểu nghề sản xuất, du khách có thể thưởng thức nước mắm Cát Bà trong những bữa ăn mang đậm hương vị vùng biển. Loại gia vị này thường được sử dụng để pha nước chấm hải sản, ăn kèm cá hấp, mực luộc, tôm hấp hoặc các món ăn dân dã của người dân địa phương. Vị mặn đậm đà, hương thơm đặc trưng của nước mắm góp phần làm nổi bật vị ngọt tự nhiên của nguyên liệu biển. Đây cũng là dịp để du khách cảm nhận rõ hơn sự gắn kết giữa nghề làm mắm truyền thống và văn hóa ẩm thực Cát Bà.
3.4. Chọn mua nước mắm Cát Bà làm quà sau chuyến đi
Nước mắm truyền thống là món quà thiết thực mà du khách có thể lựa chọn sau chuyến khám phá Cát Bà. Khi mua sản phẩm, nên ưu tiên các cơ sở có thông tin nguồn gốc, nhãn mác, thành phần và độ đạm rõ ràng để thuận tiện kiểm tra chất lượng. Du khách cũng có thể tham khảo nhiều dòng sản phẩm với dung tích và mức giá khác nhau, phù hợp với nhu cầu sử dụng của gia đình. Để bảo quản và vận chuyển thuận tiện, nên chọn chai được đóng kín, có bao bì chắc chắn và hỏi kỹ cách đóng gói trước khi mang về.
4. Gợi ý kết hợp tìm hiểu quy trình làm nước mắm và trải nghiệm du lịch Cát Bà
4.1. Trải nghiệm cáp treo Cát Hải – Phù Long
Hành trình khám phá Cát Bà có thể bắt đầu bằng trải nghiệm cáp treo Cát Hải – Phù Long, tuyến cáp treo ba dây vượt biển với chiều dài khoảng 3.955 m. Trong khoảng 10 đến 15 phút di chuyển, du khách có cơ hội chiêm ngưỡng khung cảnh biển xanh, những dãy núi đá vôi và các khu vực nuôi trồng thủy sản từ trên cao. Sau khi đến ga Phù Long, du khách tiếp tục di chuyển bằng phương tiện đường bộ về trung tâm đảo để tham quan các điểm đến và tìm hiểu nghề làm nước mắm truyền thống của người dân địa phương.
Trải nghiệm cáp treo là khởi đầu thú vị cho chuyến tham quan và tìm hiểu nghề làm nước mắm truyền thống tại Cát Bà. (Nguồn: Sưu tầm)
Đặt vé cáp treo Cát Hải - Phù Long tại đây!
4.2. Tận hưởng làn nước trong xanh tại những bãi biển đẹp của Cát Bà
Sau hành trình di chuyển, du khách có thể dành thời gian thư giãn tại những bãi biển nổi tiếng như Cát Cò 1, Cát Cò 2 và Cát Cò 3. Các bãi tắm sở hữu làn nước biển xanh, bờ cát thoải và được bao quanh bởi những dãy núi đá vôi tạo nên khung cảnh thơ mộng. Tại đây, du khách có thể tắm biển, dạo bộ trên bờ cát, ngắm cảnh hoặc lưu lại những bức ảnh kỷ niệm giữa thiên nhiên biển đảo. Đây cũng là khoảng thời gian lý tưởng để nghỉ ngơi, nạp năng lượng trước khi tiếp tục khám phá văn hóa và ẩm thực địa phương.
4.3. Tham quan vịnh Lan Hạ và thưởng thức hải sản địa phương
Vịnh Lan Hạ là điểm đến không thể bỏ qua khi khám phá Cát Bà, nổi bật với hàng trăm hòn đảo lớn nhỏ, những dãy núi đá vôi nhấp nhô và làn nước xanh trong. Du khách có thể lựa chọn đi tàu tham quan vịnh, chèo kayak hoặc ghé những bãi tắm nhỏ để tận hưởng không gian thiên nhiên yên bình. Sau hành trình khám phá, đừng quên thưởng thức các món hải sản đặc trưng như tu hài, bề bề, ghẹ, cá song và mực biển. Những món ăn được chế biến từ nguyên liệu tươi ngon, kết hợp cùng nước mắm truyền thống sẽ giúp thực khách cảm nhận rõ hơn hương vị ẩm thực đặc trưng của vùng biển Cát Bà.
4.4. Khám phá làng chài Cái Bèo và tìm hiểu đời sống ngư dân
Làng chài Cái Bèo là một trong những điểm đến mang đậm dấu ấn văn hóa biển đảo tại Cát Bà. Đến đây, du khách có thể ngồi thuyền len qua những ngôi nhà nổi, quan sát hoạt động nuôi cá lồng bè và tìm hiểu cuộc sống thường ngày của ngư dân. Không gian làng chài yên bình giữa những dãy núi đá vôi mang đến góc nhìn gần gũi về đời sống gắn bó với biển của người dân địa phương. Qua trải nghiệm này, du khách cũng hiểu thêm về nguồn nguyên liệu hải sản và những nghề truyền thống như chế biến cá, làm nước mắm đã góp phần tạo nên bản sắc văn hóa ẩm thực Cát Bà.
Làng chài Cái Bèo là điểm đến hấp dẫn dành cho du khách muốn khám phá nét đẹp văn hóa biển đảo Cát Bà. (Nguồn: Sưu tầm)
Nghề làm nước mắm là một phần nét đẹp văn hóa ẩm thực, phản ánh sự cần cù và kinh nghiệm lâu đời của người dân vùng biển Cát Bà. Từ khâu chọn cá, phối trộn muối đến ủ chượp, đánh khuấy và kéo rút thành phẩm, mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn của người thợ. Tìm hiểu quy trình làm nước mắm truyền thống Cát Bà không chỉ giúp du khách khám phá bí quyết tạo nên hương vị đặc trưng của đặc sản địa phương mà còn thêm trân trọng những giá trị nghề truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ.